Tondan üste (tone at the top), üst yönetimin ve yönetim kurulunun etik ve uyum konusundaki tutumunun, söylem ve davranışlarıyla kurumun geri kalanına verdiği mesajdır. ISO 37301 Uyum Yönetim Sistemleri standardının da açıkça vurguladığı gibi, bu ton söylenmez – kanıtlanır. Bir CEO'nun “etik bizim için önemlidir” demesi ile bir ihbarı ciddiye alıp soruşturması arasında çok büyük bir fark vardır; çalışanlar ikinciyi izler.
ISO 37301'e göre tondan üste nasıl kanıtlanır?
ISO 37301, yönetim kurulu ve üst yönetimin uyum politikasını belirlemesini, liderlik ve bağlılık göstermesini, gerekli kaynakları sağlamasını ve bağımsız bir uyum fonksiyonu kurmasını şart koşar. Standart ayrıca bu bağlılığın kendi eylem ve kararlarıyla aktif ve görünür şekilde gösterilmesi gerektiğini vurgular – yani tondan üste söylenen bir şey değil, yönetimin fiilen yaptıklarıyla kanıtlanan bir şeydir.
Yönetim kurulunun somut sorumluluğu: TTK 375 ve 378
Türkiye'de bu sorumluluk soyut değildir. Türk Ticaret Kanunu'nun 375 ve 378. maddeleri, yönetim kuruluna şirketin risklerini erken teşhis etme ve gerekli önlemleri alma yükümlülüğü yükler. Bu yükümlülük, etik ihbar mekanizmalarının kurulmasını ve etkin çalıştığının gözetimini de kapsar; konuyu TTK'ya Göre Yönetim Kurulunun Denetim Yükümlülüğü yazımızda detaylandırdık.
Liderliğin somut olarak yapabileceği 6 şey
- Etik konuları yönetim kurulu gündeminde düzenli ve ayrı bir kalem olarak tutmak, yılda bir kez değil.
- İhbar hattı ve hediye/ağırlama beyanlarına kendi başvurularında aynı kurallara uymak – istisna talep etmemek.
- Yüksek performanslı ama etik ihlali olan çalışanları da aynı ciddiyetle değerlendirmek; “numaraları iyi, dokunmayalım” yaklaşımından kaçınmak.
- Etik iklim anketi sonuçlarını çalışanlarla paylaşmak ve alınan aksiyonları görünür kılmak.
- Orta kademe yöneticileri etik davranışı pekiştirme konusunda eğitmek ve bunu performans hedeflerine bağlamak.
- Etik ihbar hattına gelen vakaların çözüm sürelerini ve sonuçlarını kendisi takip etmek, yalnızca yıllık özet raporla yetinmemek.
Orta kademe yöneticilerin rolü: “yönetici pekiştirmesi”
Ethics and Compliance Initiative'ın (ECI) etik kültür çerçevesi, üst yönetimin tonundan ayrı olarak “yönetici pekiştirmesini” ayrı bir boyut olarak ele alır. Çalışanların çoğu şirketin etik değerlerini doğrudan CEO'dan değil, kendi birinci amirinden gözlemler. Bu nedenle üst yönetim ne kadar güçlü bir ton verirse versin, orta kademe yöneticiler tutarsız davranıyorsa etik kültür sahada zayıf kalır.
EthicAll ile liderlik tutarlılığını görünür kılmak
Söylenen bir tondan üste ile kanıtlanan bir tondan üste arasındaki fark, kayıtlarla görünür olur. EthicAll'ın vaka takip ve raporlama panosu, yönetimin ihbarlara ne kadar hızlı ve tutarlı yanıt verdiğini, hediye ve ağırlama onaylarının istisnasız uygulandığını gösteren denetlenebilir bir kayıt sunar; böylece yönetim kurulu kendi tutarlılığını da somut verilerle izleyebilir. Bu göstergeleri nasıl izleyeceğinizi Etik Kültür Nasıl Ölçülür? yazımızda, genel kültür oluşturma çerçevesini ise Kurumda Etik Kültür Nasıl Oluşturulur? rehberimizde bulabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Tone at the top (tondan üste) ne demektir?
Üst yönetimin ve yönetim kurulunun etik ve uyum konusundaki tutumunun, söylem ve davranışlarıyla kurumun geri kalanına verdiği mesajdır. Liderliğin riskleri ve sorunları nasıl ele aldığı, çalışanlara kabul edilebilir davranışın sınırları hakkında net bir sinyal verir.
ISO 37301 tondan üste konusunda ne diyor?
ISO 37301, tondan üstenin söylenmesi değil kanıtlanması gerektiğini vurgular: yönetim kurulu ve üst yönetimin uyum politikasını belirlemesi, liderlik ve bağlılık göstermesi, bağımsız ve yeterli kaynakla donatılmış bir uyum fonksiyonu kurması ve bu bağlılığı somut eylem ve kararlarla görünür kılması gerekir.
Yönetim kurulunun etik kültür konusundaki hukuki sorumluluğu var mı?
Türk Ticaret Kanunu'nun 375 ve 378. maddeleri, yönetim kuruluna şirketin risklerini erken teşhis etme ve gerekli önlemleri alma yükümlülüğü yükler; bu, etik ihbar mekanizmalarının ve dolayısıyla etik kültürün gözetimini de kapsar.
Orta kademe yöneticilerin rolü üst yönetimden farklı mı?
Evet. ECI'ın çerçevesinde bu, “yönetici pekiştirmesi” olarak ayrı bir boyuttur: çalışanların çoğu etik davranışı doğrudan üst yönetimden değil, birinci amirlerinden gözlemler; bu nedenle orta kademe yöneticilerin tutarlılığı en az üst yönetim kadar belirleyicidir.
EthicAll, liderlik tutarlılığını nasıl görünür kılar?
EthicAll'ın vaka takip ve raporlama panosu, yönetimin ihbarlara ne kadar hızlı ve tutarlı yanıt verdiğini, hediye/ağırlama onaylarının istisnasız uygulandığını gösteren denetlenebilir bir kayıt sunar; bu da tondan üstenin söylemden öteye geçtiğinin somut kanıtıdır.
Bu makale bilgilendirme amaçlı hazırlanmıştır. Hukuki tavsiye niteliği taşımaz.
