ISO 37001, kuruluşların rüşveti önlemesine, tespit etmesine ve ele almasına yardımcı olmak için tasarlanmış uluslararası bir Rüşvetle Mücadele Yönetim Sistemi standardıdır. Standardın en kritik gerekliliklerinden biri, çalışanların ve paydaşların rüşvet şüphesini gizlilik içinde ve korkusuzca bildirebileceği bir ihbar mekanizmasının kurulmasıdır; bu da onu etik ihbar hattıyla doğrudan ilişkilendirir.
ISO 37001 nedir?
ISO 37001, 2016 yılında yayımlanan ve dünya genelinde kamu kurumları, çok uluslu şirketler ve KOBİ'ler tarafından benimsenen bir yönetim sistemi standardıdır. Standart; risk değerlendirmesi, durum tespiti (due diligence), eğitim, finansal ve ticari kontroller ile ihbar ve soruşturma prosedürlerini kapsayan bütüncül bir çerçeve sunar. Belgelendirme, bağımsız akredite kuruluşlar tarafından yapılan denetimler sonucunda verilir.
Standardın ihbar mekanizmasına ilişkin gereksinimleri
ISO 37001, kuruluşların çalışanları, iş ortakları veya dış paydaşlar tarafından rüşvet şüphesinin gizli ve misilleme korkusu olmadan bildirilebileceği güvenilir bir ihbar mekanizması kurmasını şart koşar. Standart kapsamında bu mekanizmanın şu özellikleri taşıması beklenir:
- Bildirimin anonim veya gizli şekilde yapılabilmesi.
- İhbarcıya yönelik misillemeye karşı açık bir koruma politikası.
- Bildirilen her vakanın gecikmeksizin, tarafsız bir şekilde soruşturulması.
- Soruşturma sürecinin ve sonuçlarının kayıt altına alınması (denetim izi).
- Üst yönetime ve ilgili durumlarda yönetim kuruluna düzenli raporlama.
Bu gereksinimlerin teknik olarak nasıl karşılandığını Anonim Etik İhbar Hattı Nedir? yazımızda detaylandırdık.
Belgelendirme sürecinde ihbar hattının rolü
ISO 37001 belgelendirme denetiminde, bağımsız denetçiler kuruluşun ihbar mekanizmasının varlığını değil, aynı zamanda etkinliğini de test eder: sistemin gerçekten kullanılıp kullanılmadığı, ihbarların ne kadar sürede sonuçlandırıldığı ve denetim izinin eksiksiz tutulup tutulmadığı incelenir. Kağıt üzerinde var olan ama hiç kullanılmayan ya da e-posta üzerinden yürütülen dağınık bir "ihbar süreci", belgelendirme denetiminde zayıf nokta olarak değerlendirilir.
ISO 37001 ile diğer uyum çerçeveleri arasındaki ilişki
ISO 37001, AB Whistleblower Directive ve Türk Ticaret Kanunu'nun yönetim kuruluna yüklediği gözetim yükümlülükleriyle büyük ölçüde örtüşür; her üç çerçeve de merkeze güvenilir bir ihbar mekanizması koyar. Bu nedenle tek bir etik ihbar hattı altyapısı kurmak, aynı anda birden fazla uyum hedefine hizmet edebilir. AB direktifinin gereksinimlerini AB Whistleblower Directive Nedir? yazımızda, TTK'dan doğan yükümlülükleri ise TTK'ya Göre Yönetim Kurulunun Denetim Yükümlülüğü yazımızda bulabilirsiniz.
Hangi şirketler ISO 37001'e yönelmeli?
Kamu ihalelerine katılan, çok uluslu tedarik zincirlerinde yer alan, yabancı yatırımcılarla çalışan veya sektöründe yüksek rüşvet riski taşıyan (inşaat, savunma, sağlık, enerji gibi) şirketler için ISO 37001 belgesi, hem risk yönetimi hem de itibar açısından güçlü bir referans noktasıdır. Bu şirketlerin çoğu zaman kurumsal etik yapının diğer unsurlarını da (etik komite, etik kod) aynı anda olgunlaştırması gerekir; bu konuyu Etik Komite Nasıl Kurulur? yazımızda ele aldık.
EthicAll ile ISO 37001 uyumlu ihbar altyapısı
EthicAll'ın etik ihbar hattı modülü; anonim ve şifreli bildirim, misilleme yasağının çalışanlara açıkça iletilmesi, otomatik SLA takibi ve kapsamlı denetim izi ile ISO 37001'in ihbar mekanizmasına ilişkin gereksinimlerini karşılayacak şekilde tasarlanmıştır. Belgelendirme öncesi veya sonrası denetimlerde ihtiyaç duyulan raporları (ihbar sayısı, kategori dağılımı, çözüm süreleri) tek tıkla dışa aktarabilirsiniz. Kurulum sürecini Kurumsal Etik İhbar Hattı Nasıl Kurulur? rehberimizde, sık sorulan soruları ise Etik İhbar Hattı SSS sayfamızda bulabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
ISO 37001 nedir?
Kuruluşların rüşveti önlemesine, tespit etmesine ve ele almasına yardımcı olan uluslararası bir yönetim sistemi standardıdır.
ISO 37001 ihbar mekanizması gerektirir mi?
Evet, standardın temel gerekliliklerinden biri güvenilir ve gizli bir ihbar mekanizmasının kurulmasıdır.
ISO 37001 belgelendirmesinde ihbar hattı nasıl denetlenir?
Bağımsız denetçiler mekanizmanın varlığını değil, gerçek kullanımını ve etkinliğini test eder.
Hangi sektörler ISO 37001'e daha çok ihtiyaç duyar?
İnşaat, savunma, sağlık ve enerji gibi yüksek rüşvet riski taşıyan ve kamu ihalesine katılan sektörler.
Bu makale bilgilendirme amaçlı hazırlanmıştır. Hukuki tavsiye niteliği taşımaz.