Kısa cevap
Yönetim kurulunda çıkar çatışması, Türk Ticaret Kanunu'nda üç ayrı yasakla düzenlenir. TTK 393 üyenin kişisel menfaatiyle çatışan konuların müzakeresine katılmasını yasaklar. TTK 395 genel kurul izni olmadan şirketle işlem yapmayı ve belirli borçlanmaları engeller. TTK 396 ise izinsiz rekabeti yasaklar. Her yasağın onay makamı, yaptırımı ve kayıt yükümlülüğü farklıdır.
Bir çalışanın çıkar çatışması çoğu zaman yöneticisine yapılan bir beyanla yönetilir. Yönetim kurulu üyesinde durum farklıdır: kararı verecek organın üyesi bizzat taraf olabilir ve üstünde onu denetleyecek tek organ genel kuruldur. Kanun koyucu bu nedenle yönetim kurulu düzeyinde beyanla yetinmez, müzakereye katılma yasağı ve genel kurul izni gibi yapısal engeller kurar.
Uygulamada en sık rastlanan sorun, bu üç hükmün tek bir "çıkar çatışması" başlığı altında eritilmesidir. Gündeme gelen bir tedarik sözleşmesinde üyenin toplantıdan çekilmesi yeterli mi, yoksa genel kuruldan izin mi alınmalı? Rakip bir şirkette ortaklık teklifi aldığında kime başvurmalı? Bu yazı, bu soruların her birini ilgili madde üzerinden yanıtlıyor ve yönetim kurulu sekretaryası ile uyum ekibi için uygulanabilir bir akış öneriyor.
Yönetim kurulunda çıkar çatışması nedir?
Yönetim kurulunda çıkar çatışması, bir üyenin kendisinin, yakınının ya da bağlı olduğu başka bir yapının menfaatinin, kurul gündemindeki bir kararda şirketin menfaatiyle karşı karşıya geldiği durumdur. Kavramın genel çerçevesi için çıkar çatışması nedir yazısına bakılabilir; burada yalnızca anonim şirket yönetim kuruluna özgü hükümler ele alınıyor.
Uluslararası iyi uygulamada çatışmalar gerçek, potansiyel ve görünürdeki olarak ayrılır. Bu ayrım yönetim kurulunda da işe yarar, çünkü TTK 393 yalnızca fiilen var olan çatışmayı değil, dürüstlük kuralının gerektirdiği durumları da kapsar. Üç türün farkı çıkar çatışması türleri yazısında örneklerle anlatılıyor.
Yönetim kurulu üyesinin genel yükümlülüğü TTK 369'da yer alır: üye görevini tedbirli bir yöneticinin özeniyle yerine getirmek ve şirketin menfaatini dürüstlük kuralı çerçevesinde gözetmek zorundadır. TTK 393, 395 ve 396 bu sadakat yükümlülüğünün somut görünümleridir.
TTK 393 neyi yasaklar?
Müzakereye katılma yasağının kapsamı
TTK 393/1'e göre yönetim kurulu üyesi, kendisinin şirket dışı kişisel menfaatiyle veya alt ve üst soyundan birinin, eşinin ya da üçüncü derece dahil üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımlarından birinin kişisel menfaatiyle şirketin menfaatinin çatıştığı konuların müzakeresine katılamaz. Madde metni 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu içinde yer alır.
Yasak, yalnızca oy kullanmayı değil müzakerenin kendisini kapsar. Üye tartışmaya katılıp oylamada çekimser kalırsa yükümlülüğünü yerine getirmiş sayılmaz. Hüküm ayrıca, üyenin katılmamasının dürüstlük kuralının gereği olduğu durumlarda da yasağın uygulanacağını belirtir.
Tereddüt hâlinde kim karar verir?
Çatışmanın varlığı tartışmalıysa kararı yönetim kurulu verir ve ilgili üye bu oylamaya da katılamaz. Menfaat uyuşmazlığı kurul tarafından bilinmese bile ilgili üye bunu açıklamak ve yasağa uymak zorundadır. Bu, beyan yükümlülüğünün üyede olduğunu açıkça gösterir.
Aykırılığın sonucu ve tutanak
TTK 393/2, yasağa aykırı davranan üyenin şirketin uğradığı zararı tazmin edeceğini düzenler. Sorumluluk yalnızca ilgili üyeyle sınırlı değildir: çatışma nesnel olarak varken ve biliniyorken toplantıya katılmasına itiraz etmeyen üyeler ile katılması yönünde karar alan üyeler de sorumlu tutulur. 393/3 ise katılmamanın sebebinin ve ilgili işlemlerin yönetim kurulu kararına yazılmasını ister.
TTK 395 hangi işlemleri genel kurul iznine bağlar?
Şirketle işlem yapma yasağı
TTK 395/1'e göre yönetim kurulu üyesi, genel kuruldan izin almadan şirketle kendisi veya başkası adına işlem yapamaz. Aksi hâlde şirket, işlemin batıl olduğunu ileri sürebilir; karşı taraf ise bu iddiada bulunamaz. Bu hükmün koruduğu taraf şirkettir.
Pratikte bu, bir üyenin şirkete ait bir aracı satın alması, kendi şirketinin şirkete hizmet vermesi ya da şirketle kira sözleşmesi kurması gibi işlemlerin genel kurul gündemine taşınması gerektiği anlamına gelir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 08.05.2025 tarihli, 2024/2936 E., 2025/3217 K. sayılı kararında, izin verilecek üyenin bu izin oylamasında oy kullanamayacağı ve oydan yasaklılığın mahkemece re'sen değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır.
Borçlanma ve teminat yasağı
TTK 395/2, pay sahibi olmayan yönetim kurulu üyelerinin ve 393'te sayılan, pay sahibi olmayan yakınlarının şirkete nakit borçlanmasını yasaklar. Şirket bu kişiler için kefalet, garanti ve teminat veremez, sorumluluk üstlenemez, borçlarını devralamaz. Hukuk yayınlarında, bu yasağın 395/1'deki işlem yasağından farklı olarak genel kurul izniyle aşılamayacağı belirtilir.
TTK 396 rekabet yasağı ne zaman devreye girer?
TTK 396, yönetim kurulu üyesinin genel kuruldan izin almadan şirketin işletme konusuna giren ticari iş türünden bir işlemi kendi veya başkası hesabına yapmasını yasaklar. Üye ayrıca aynı tür ticari işlerle uğraşan bir şirkete sorumluluğu sınırsız ortak sıfatıyla giremez. Yasağın amacı, üyenin kurulda edindiği bilgi ve konumu rakip bir girişim lehine kullanmasını önlemektir.
Yasak ihlal edildiğinde şirket tazminat isteyebilir, yapılan işlemi şirket hesabına yapılmış sayabilir ya da üçüncü kişilerle yapılan sözleşmelerden doğan menfaatlerin şirkete ait olduğunu ileri sürebilir. Hukuk yayınlarında bu hakların, diğer üyelerin öğrenmesinden itibaren üç ay ve her hâlde bir yıl içinde zamanaşımına uğradığı belirtilir. Bu kısa süreler, ihlalin fark edildiği anda hızlı bir değerlendirme yapılmasını gerektirir.
Rekabet yasağı, yan iş ve danışmanlık sorularıyla sık karışır. Bir üyenin başka bir şirkette yönetim kurulu üyeliği kabul etmesi tek başına 396'yı ihlal etmez; belirleyici olan iş konusunun örtüşmesi ve sorumluluğu sınırsız ortaklık ya da şirket hesabına iş yapma unsurudur. Benzer senaryolar çıkar çatışması örnekleri yazısında toplanmıştır.
Grup şirketlerinde TTK 202 neden önemlidir?
TTK 202/1'e göre hakim şirket, hakimiyetini bağlı şirketi kayba uğratacak şekilde kullanamaz. Madde; iş, varlık, fon, personel, alacak ve borç devrini, kârın azaltılmasını ya da aktarılmasını, kefalet, garanti ve aval verilmesini örnek olarak sayar. Kayıp o faaliyet yılı içinde fiilen denkleştirilirse ya da en geç faaliyet yılı sonuna kadar bağlı şirkete denk değerde bir istem hakkı tanınırsa işlem hukuka aykırı sayılmaz.
Denkleştirme yapılmazsa bağlı şirketin her pay sahibi, hakim şirketten ve kayba sebep olan yönetim kurulu üyelerinden şirketin zararının tazminini isteyebilir. Alacaklılar da şirket iflas etmemiş olsa bile zararın şirkete ödenmesini talep edebilir. Aynı kişilerin hem hakim hem bağlı şirketin kurulunda oturduğu yapılarda bu hüküm, 393'teki müzakere yasağıyla birlikte değerlendirilmelidir. Kurulun genel denetim görevi için TTK'ya göre yönetim kurulunun denetim yükümlülüğü yazısı tamamlayıcıdır.
Halka açık şirketlerde ek yükümlülükler nelerdir?
Halka açık şirketlerde TTK'ya ek olarak Kurumsal Yönetim Tebliği (II-17.1) uygulanır. Tebliğ, 3 Ocak 2014 tarihli ve 28871 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Ekindeki 1.3.6 numaralı ilke, yönetim kontrolünü elinde bulunduran pay sahiplerinin, yönetim kurulu üyelerinin, idari sorumluluğu bulunan yöneticilerin ve bunların eş ve ikinci dereceye kadar kan ve sıhrî hısımlarının çıkar çatışmasına neden olabilecek önemli işlemlerinin genel kurulda ayrı bir gündem maddesi olarak görüşülmesini ister.
Aynı ilke, şirketin işletme konusuna giren türden işlemleri ve rekabet eden bir şirkete sorumluluğu sınırsız ortak olarak girmeyi de kapsar. Yani halka açık şirkette 395 ve 396 kapsamındaki durumlar, izin konusu olmanın ötesinde genel kurul tutanağına işlenen bir şeffaflık konusudur. Tebliğin genel yapısı SPK Kurumsal Yönetim Tebliği nedir yazısında özetlenmiştir.
Yönetim kurulu çıkar çatışması uygulamada nasıl yönetilir?
Uluslararası rehberlerde önerilen akış erken beyan, bağımsızlık değerlendirmesi, önlem seçimi, belgeleme ve periyodik yenileme adımlarından oluşur. Türk hukukunda bu akış, her adımın hangi TTK hükmüne bağlandığı netleştirilerek kurulabilir. Genel süreç için çıkar çatışması yönetimi süreci yazısı, kurul düzeyine özgü adımlar ise aşağıdadır.
- Göreve başlarken ve her yıl, üyelerden başka şirketlerdeki görevlerini, ortaklıklarını ve 393'te sayılan yakınlarının ilişkilerini içeren yazılı bir beyan alın.
- Gündem hazırlanırken kurul sekretaryası her maddeyi bu beyanlarla eşleştirsin ve olası çatışmayı toplantı davetinden önce ilgili üyeye ve başkana bildirsin.
- Çatışma varsa üyenin müzakereye katılmadığını, gerekçesini ve toplantıdan ayrıldığı anı karar defterine yazın.
- Şirketle işlem söz konusuysa 395/1 kapsamındaki genel kurul izni sürecini işlemden önce başlatın; izni sonraya bırakmayın.
- Pay sahibi olmayan üye veya yakını için nakit borç, kefalet ya da teminat talebi geldiğinde 395/2 kontrolünü yapın.
- Yeni bir ortaklık, yönetim kurulu üyeliği veya danışmanlık teklifinde iş konusu örtüşmesini 396 açısından değerlendirin.
- Grup içi işlemlerde denkleştirme kaydını aynı faaliyet yılı içinde tutun ve bağlılık raporuna yansıtın.
- Halka açık şirketlerde 1.3.6 kapsamına giren işlemleri genel kurul gündemine ayrı madde olarak ekleyin.
Beyan alanlarının nasıl kurgulanacağı çıkar çatışması beyan formu nasıl hazırlanır yazısında anlatılıyor; düzenlenebilir bir başlangıç için çıkar çatışması beyan formu şablonu indirilebilir. Kurul düzeyindeki kuralların yazılı politikaya nasıl aktarılacağı ise çıkar çatışması politikası nasıl hazırlanır yazısının konusudur.
Kırmızı bayraklar
Risk değerlendirmesinde şu işaretler, kurul sekretaryasının dikkatini gerektirir:
- Bir üyenin yakınının ortağı olduğu bir tedarikçinin teklif listesine son anda eklenmesi
- Gündem maddesinin "diğer" başlığı altında, ekleri olmadan sunulması
- Aynı üyenin birden çok grup şirketinde imza yetkisi taşıması ve grup içi fon akışının sıklaşması
- Beyan formunun yıllardır güncellenmemiş olması
- Üyenin rakip sektörde yeni bir danışmanlık görevini kurula bildirmeden kabul etmesi
Sık yapılan hatalar
- Üç hükmü tek başlıkta birleştirmek. Müzakereden çekilmek 393'ü karşılar ama 395 kapsamındaki işlemi geçerli kılmaz. Doğrusu, her gündem maddesi için ayrı ayrı 393, 395 ve 396 sorusunu sormaktır.
- Çekilmeyi tutanağa yazmamak. 393/3 bunu açıkça ister; kayıt yoksa sonradan çıkan bir uyuşmazlıkta üyenin katılmadığını ispatlamak zorlaşır.
- Üyenin oylamada çekimser kalmasını yeterli saymak. Yasak müzakerenin tamamını kapsar; üye tartışma süresince de toplantıda bulunmamalıdır.
- İtiraz etmeyen diğer üyelerin sorumluluğunu göz ardı etmek. 393/2, çatışmayı bilerek itiraz etmeyen üyeleri de tazminat sorumluluğuna dahil eder.
- Genel kurul iznini işlemden sonra aramak. 395/1'in sonucu batıllık iddiasıdır ve şirket bu iddiayı ileri sürebilir; sonradan onayın etkisi somut olaya göre tartışmalıdır.
- Grup içi işlemlerde denkleştirmeyi sonraki yıla bırakmak. 202/1 açıkça o faaliyet yılını esas alır.
Sıkça sorulan sorular
Müzakereye katılma yasağı ile genel kurul izni aynı şey mi?
Hayır. TTK 393 üyenin çatışan konunun müzakeresine katılmasını yasaklar ve yönetim kurulu içinde uygulanır. TTK 395 ise üyenin şirketle işlem yapabilmesi için genel kurul iznini şart koşar. Bir tedarik sözleşmesinde iki hüküm birlikte gündeme gelebilir: üye kurul müzakeresinden çekilir, işlem için ayrıca genel kurul izni alınır.
Hangi yakınlar TTK 393 kapsamına girer?
TTK 393/1, üyenin alt ve üst soyunu, eşini ve üçüncü derece dahil üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımlarını sayar. Bu liste kardeş, yeğen, amca, dayı, hala ve teyze ile eşin aynı derecedeki hısımlarını kapsar. Ayrıca dürüstlük kuralının gerektirdiği diğer durumlarda da üyenin müzakereye katılmaması beklenir.
İzinsiz yapılan bir işlem sonradan onaylanabilir mi?
Kanun, 395/1'e aykırı işlemde şirketin batıllık iddiasında bulunabileceğini, karşı tarafın ise bulunamayacağını düzenler. Sonradan verilen genel kurul onayının bu iddiaya etkisi somut olaya göre değerlendirilir ve öğretide tartışmalıdır. Bu nedenle izin sürecinin işlemden önce tamamlanması, uyuşmazlık riskini en aza indiren yoldur.
Bağımsız yönetim kurulu üyeleri için ek bir kural var mı?
Halka açık şirketlerde bağımsız üyeler, Kurumsal Yönetim Tebliği'ndeki bağımsızlık kriterlerini taşımak zorundadır. Bu kriterler, şirketle belirli ilişkileri bulunan kişilerin bağımsız üye seçilmesini sınırlar. TTK 393, 395 ve 396 bağımsız üyeler için de aynen uygulanır. Bağımsız üye görev süresi içinde bu kriterleri zedeleyen bir ilişki edinirse, durumu kurula açıklaması 393'teki açıklama yükümlülüğüyle de örtüşür.
Küçük bir aile şirketinde bu maddeler uygulanır mı?
TTK 393, 395 ve 396 anonim şirket yönetim kurulu üyeleri için şirketin büyüklüğünden bağımsız olarak uygulanır. Aile şirketlerinde yönetim kurulu üyeleri arasında akrabalık bağı sık görüldüğünden 393'teki yakın listesi daha sık devreye girer. Resmiyetin gevşek algılandığı yapılarda tutanak ve izin adımları en kolay atlanan adımlardır.
Rekabet yasağına aykırılıkta şirket ne kadar sürede harekete geçmeli?
Hukuk yayınlarında TTK 396'dan doğan hakların, diğer yönetim kurulu üyelerinin öğrenmesinden itibaren üç ay ve her hâlde bir yıl içinde zamanaşımına uğradığı belirtilir. Bu süre kısa olduğundan ihlal şüphesi doğduğunda kurulun hızla toplanması, olgunun kayda alınması ve hukuk müşavirinin görüşüne başvurulması önerilir.
Sonuç
TTK 393, 395 ve 396 aynı sorunun, yani yönetim kurulu üyesinin kendi menfaatini şirket menfaatinin önüne koyma riskinin farklı görünümlerini düzenler. Her birinin onay makamı farklıdır: 393'te kurul içinde çekilme, 395 ve 396'da genel kurul izni, halka açık şirkette ayrıca genel kurul gündeminde şeffaflık. Grup yapılarında 202 bu tabloya denkleştirme yükümlülüğünü ekler.
Yıllık beyandan gündem eşleştirmesine ve genel kurul izin takibine kadar bu adımlar, kurul ve grup şirketi sayısı arttıkça elle yürütülmesi zor bir iş hâline gelir. Bu ihtiyaç, beyanların, güncelleme tarihlerinin ve alınan önlemlerin tek bir kayıtta tutulmasıyla karşılanır; EthicAll bunu çıkar çatışması yönetimi modülünde sunar.
Bir sonraki gündem hazırlığında sorulacak ilk soru şudur: kuruldaki herhangi bir üyenin bu maddeyle 393, 395 veya 396 kapsamına giren bir menfaati var mı?
Bu içerik hakkında
Yazar: Şeyma İnal, Avukat. Son güncelleme: 1 Kasım 2026. Kaynaklar: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu md. 202, 369, 393, 395 ve 396 (mevzuat.gov.tr); SPK Kurumsal Yönetim Tebliği (II-17.1) ve eki Kurumsal Yönetim İlkeleri 1.3.6 (spk.gov.tr, Resmî Gazete 03.01.2014/28871); Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 08.05.2025, 2024/2936 E., 2025/3217 K.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut olaylar için hukuk müşavirinize danışınız.
Bu makale bilgilendirme amaçlı hazırlanmıştır. Hukuki tavsiye niteliği taşımaz.